Dziewanna – co to za roślina?

Dziewanna (łac. Verbascum L.) to roślina wielokwiatowa należąca do rodziny trędownikowatych. Ze względu na charakterystyczne, żółte kwiaty nazywana jest ona „świecą królewską”. Pierwsze wzmianki na temat stosowania dziewanny w ziołolecznictwie pochodzą jeszcze z pierwszego wieku naszej ery.

Grecki lekarz Dioskurydes wykorzystywał tę piękną roślinę określaną jako Flego lub Fluma m.in. do leczenia chorób płuc, dolegliwości oczu, bólu zębów, kaszlu i anginy. Co ciekawe, niegdyś dziewanna nazywana była również „laską św. Piotra”, ponieważ była ona święcona wraz z wieloma innymi ziołami 15 sierpnia, w święto Matki Boskiej Zielnej.

Wyjątkowe właściwości dziewanny wykorzystywali również wielcy ojcowie medycyny – Hipokrates oraz Paracelsus, jak również Hildegarda z Bingen, która opisywała ją w swoim zielniku.

Dziś dziewanna uważana jest za niezwykle cenny surowiec leczniczy, który stosowany jest w fitoterapii zarówno w formie zewnętrznej, jak i w postaci preparatów doustnych. Chociaż jej działanie jest skupione przede wszystkim na leczeniu dolegliwości górnych dróg oddechowych, to wciąż poznajemy jej kolejne wyjątkowe możliwości terapeutyczne.

Gdzie rośnie dziewanna?

Wiele osób zapewne nie raz słyszało znane przysłowie: „gdzie rośnie dziewanna, tam uboga panna”. Znaczenie tych słów jest związane z miejscami, w których występuje dziewanna. Otóż roślina ta rośnie głównie na ugorach i nieużytkach.

W warunkach naturalnych dziewannę możemy spotkać przede wszystkim w krajach o umiarkowanym klimacie (europejskich i azjatyckich). Znajdziemy ją również w krajach północnej Afryki, a także na obszarze wyżyn Afryki Wschodniej. Kwiaty dziewanny zasiedlają nasłonecznione, otwarte i suche miejsca, w tym przede wszystkim obszary skaliste i piaszczyste. Możemy je spotkać zarówno na łąkach i przydrożnych ścieżkach, jak i w ogrodach działkowych.

Jak wygląda dziewanna pospolita i jej odmiany?

Dziewanna jest rośliną dwuletnią, która w zależności od rodzaju i podłoża może osiągać nawet do 3 metrów wysokości. Wyróżnia ją charakterystyczna, strzelista budowa, której głównym elementem jest trzon z malutkimi, żółtymi kwiatami pokrytymi pyłkiem.

Dziewanna jest uważana za jedną z najbardziej miododajnych roślin, których kwiaty są rozłożyste i lekko dzwonkowate. Liście dziewanny mają eliptyczny kształt i faliste brzegi. W dotyku są one delikatnie omszałe i pokryte niewielkim owłosieniem. Owoce dziewanny występują w formie torebki rozdzielającej się na dwie części wypełnione drobnymi nasionkami.

Właściwości lecznicze dziewanny

Niezwykłe właściwości lecznicze dziewanny wynikają przede wszystkim z obecności licznych związków chemicznych, takich jak saponiny (właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe), flawonoidy (antyoksydanty), irydoidy, karotenoidy oraz śluz i olejki eteryczne.

W kwiatach dziewanny obecne są również substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, dzięki czemu wspierają one walkę z takimi szczepami bakterii jak Klebsiella pneumoniae (pałeczki zapalenia płuc), Escherichia coli czy też Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty).

Dziś kwiaty dziewanny wspierają leczenie następujących dolegliwości:

• Choroby układu oddechowego: od przeziębienia i grypy, po zapalenia oskrzeli i płuc, zapalenie migdałków czy krztusiec. Łagodzi suchy kaszel, pomaga w odkrztuszaniu i zmniejsza ból gardła.
• Zaburzenia układu pokarmowego: biegunka, skurczowe bóle brzucha. Regeneruje błonę śluzową żołądka i reguluje wypróżnienia.
• Bezsenność: działanie relaksujące ułatwia zasypianie i pomaga się wyciszyć.
• Schorzenia reumatyczne: łagodzi bóle stawów oraz objawy dny moczanowej.
• Nerwobóle i alergie: zmniejsza neuralgie, radzi sobie z pokrzywką, astmą i katarem siennym.
• Stan zapalny uszu: olejek z dziewanny uśmierza ból i zmniejsza stan zapalny ucha.

Zastosowanie: Co można przygotować z dziewanny?

Liczne właściwości lecznicze sprawiają, że z rośliny tej można przygotować wiele specyfików. Najpopularniejszym z nich jest napar z dziewanny, który przygotowywany jest na bazie świeżych lub suszonych kwiatów oraz odrobiny miodu.

Taki napój warto wypijać profilaktycznie w okresie grypowym - rozrzedza flegmę, ułatwia odkrztuszanie, a także wspiera walkę z uporczywym, suchym kaszlem. Napar z dziewanny jest bezpieczny nawet dla dzieci.

Oprócz naparu można sporządzić także odwar (działanie ściągające, pomocne przy hemoroidach lub zapaleniu jamy ustnej), sproszkowane nasiona (do maści na wrzody), wino z dziewanny (na uporczywy kaszel) lub olej (skuteczny podczas leczenia zapalenia ucha).

Przepis na syrop z dziewanny

Syrop z dziewanny ma niezwykłe właściwości przeciwwirusowe, przeciwzapalne, wykrztuśne i delikatnie uspokajające. Jak go zrobić? Należy przygotować pół litra kwiatów dziewanny, litr wody, 0,7 kg cukru i sok z cytryny. Kwiaty oczyszczamy, zalewamy w garnku zimną wodą. Powoli doprowadzamy do wrzenia, po czym pozostawiamy pod przykryciem na 24 godziny. Na koniec wywar odcedzamy, dodajemy cukier i sok z cytryny, po czym znów gotujemy na małym ogniu przez około 2 godziny. Gorący syrop zlewamy do słoiczków i szczelnie zakręcamy.

Nie masz czasu gotować syropu? Wypróbuj Herbik!

Zawiera ekstrakt z dziewanny oraz 9 innych potężnych ziół. Idealny, gotowy w 100% naturalny syrop dla dzieci i dorosłych, wspierający drogi oddechowe.

SPRAWDŹ W SKLEPIE

Przepis na nalewkę:

O ile dzieciom z reguły podaje się syrop z dziewanny, dorośli mogą skorzystać z nalewki, która stosowana jest m.in. do nacierania w przypadku gośćca, zapalenia korzonków nerwowych czy bólów stawowych. Uważana jest za niezawodny sposób na przeziębienie i chrypkę.

Około 100 gramów świeżych kwiatów dziewanny zalewamy 0,5 l spirytusu, mieszamy i przelewamy do butelki. Po 2 tygodniach nalewka jest gotowa. W okresie przeziębienia warto wypijać 15-20 kropli rozcieńczonych w kieliszku wody.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Pomimo wielu właściwości leczniczych dziewanna nie powinna być stosowana przez każdego. Głównym przeciwwskazaniem jest uczulenie na substancję czynną lub składniki pomocnicze zawarte w roślinie. Z uwagi na brak dostatecznych badań nie zaleca się podawania jej mocnych ekstraktów dzieciom poniżej 12. roku życia, kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią.

Zawartość etanolu w nalewce sprawia, że produkt ten nie powinien być przyjmowany przez osoby prowadzące pojazdy mechaniczne, chorujące na schorzenia wątroby lub zmagające się z chorobą alkoholową.

Skutki uboczne mogą dotknąć przede wszystkim osoby nadwrażliwe (wysypka, w rzadkich przypadkach duszności lub gorączka). Zaleca się, by osoby z wrażliwą skórą i skłonnością do alergii przetestowały preparaty zewnętrzne z dziewanny najpierw na małym obszarze skóry przed pełnym zastosowaniem.

Często zadawane pytania (FAQ)