Dzika róża (Rosa canina) to pospolity krzew, którego czerwone owoce od wieków zbiera się na przetwory i napary. Są znane z dużej zawartości witaminy C. W artykule znajdziesz historię rośliny, opis odmian, przepisy na sok, konfiturę i syrop oraz informacje o tym, kto powinien zachować ostrożność. Dzika róża jest składnikiem diety, a nie lekiem.
- Skąd pochodzi dzika róża i jak ją rozpoznać
- Co wiadomo o witaminie C i innych składnikach owoców
- Trzy domowe przepisy na przetwory
- Kto powinien skonsultować się z lekarzem
Skąd pochodzi dzika róża i jaka jest jej historia?
Dzika róża (łac. Rosa canina L.) to kwitnący krzew z rodziny różowatych (Rosaceae) i jeden z najpospolitszych krzewów w Polsce. Potocznie nazywa się ją też psią różą, od łacińskiego epitetu, oraz szypszyną, co jest nazwą o słowiańskim pochodzeniu (stąd szypszyniec różany).
Róże pojawiają się już w Biblii, w Księdze Mądrości, gdzie wspomniano o wieńcach z róż. W starożytnej Grecji płatki wkładano do poduszek, żeby ułatwić zasypianie, a olejki różane dodawano do konfitur i dawnych środków leczniczych. W Egipcie róża była symbolem Izydy, a w Grecji Afrodyty.

Podczas II wojny światowej Wielka Brytania miała problem z dostępem do cytrusów. Zorganizowano wtedy narodowe zbieranie owoców dzikiej róży, a z ich przetworów robiono syrop dla dzieci. Po wojnie przetwory z dzikiej róży stały się popularne w całej Europie.
Gdzie rośnie i jak wygląda dzika róża?
Dzika róża występuje w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. W górach dochodzi do wysokości około 1300 m n.p.m. W Polsce rośnie na skrajach lasów, w zaroślach i przy zabudowaniach, zarówno na nizinach, jak i na terenach górskich. Nie ma szczególnych wymagań co do podłoża.
Tworzy gęste, silnie rosnące krzewy do około 3 metrów wysokości. Gałązki mają hakowato zagięte kolce, a liście są nieparzystopierzaste i składają się z 5 do 7 listków. Kwiaty są duże, pięciokrotne, o różowych lub różowobiałych płatkach. Kuliste owoce mają około 2 cm średnicy, są purpurowoczerwone i to one są podstawowym surowcem zielarskim.
Jakie są najpopularniejsze odmiany dzikiej róży?
Gatunków róż jest około 1400, a w Polsce rośnie 23 dziko występujących. Cztery nazwy spotyka się najczęściej:
| Odmiana | Cechy |
|---|---|
| Hansa | Pochodzi z Holandii. Z płatków robi się konfitury, z owoców przetwory. |
| Kazanlik | Inaczej róża damasceńska, znana z zapachu. Pozyskuje się z niej olejek różany do kosmetyki i aromaterapii. |
| Pink Grootendorst | Holenderska odmiana z małymi różowymi kwiatami w grupach do 15 sztuk. |
| Snow Pavement | Odmiana z Niemiec, odporna na mróz i choroby, o biało-różowych kwiatach. |
Ile witaminy C ma dzika róża?
Owoce dzikiej róży są jednym z najbogatszych roślinnych źródeł witaminy C. Zawierają jej wielokrotnie więcej niż cytrusy, a ilość zależy od odmiany, dojrzałości owoców i sposobu przetwarzania. Witamina C jest wrażliwa na ciepło i światło, dlatego długie gotowanie i przechowywanie obniżają jej zawartość.
Poza witaminą C owoce zawierają między innymi karotenoidy, flawonoidy, garbniki, pektyny, kwas foliowy oraz składniki mineralne, takie jak potas, wapń, żelazo i magnez. Witamina C przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego i do ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym.
Jakie inne owoce mają dużo witaminy C: rokitnik i acerola?
Dzika róża nie jest jedynym owocem o dużej zawartości witaminy C. Dwa inne często wybierane na jesień i zimę to rokitnik i acerola.
Rokitnik zwyczajny
- Hippophae rhamnoides, zwany złotem Syberii
- Owoce zawierają witaminy oraz kwasy tłuszczowe, w tym omega 7
Acerola
- Wiśnia z Barbados, jeden z najbogatszych owoców w witaminę C
- W Acerola FORTE witamina C jest połączona z cynkiem i witaminą D3
Jeśli wolisz gotowy produkt na odporność, zajrzyj do oferty:
Do czego tradycyjnie stosowano dziką różę?
Owoce dzikiej róży znano w starożytnej Grecji. Dioskurides i Galen stosowali je przy dolegliwościach jelit, a Hildegarda z Bingen opisywała dziką różę w swoich zaleceniach dotyczących żołądka i dróg oddechowych. W medycynie ludowej owoce, skórki i pestki podawano tradycyjnie przy dolegliwościach nerek i stawów.
Współcześnie dzika róża jest składnikiem herbat owocowych i ziołowych (często łączy się ją z czarnym bzem), przetworów kuchennych i kosmetyków, takich jak olejki i woda różana. Badania nad proszkiem z owoców dotyczyły dolegliwości stawowych (źródła na dole strony), ale wyniki nie pozwalają traktować go jako zamiennika leczenia.
Jak wykorzystać dziką różę w kuchni?
Z owoców robi się konfitury, nalewki, soki i syropy, a z suszu parzy się herbaty. Poniżej trzy domowe przepisy.
Sok z dzikiej róży
- Umyj świeże owoce i zalej gorącą wodą (200 ml na 2 łyżki owoców).
- Po 15 minutach odcedź i ponownie zalej wrzątkiem z dodatkiem kwasku cytrynowego.
- Po kolejnych 15 minutach odcedź przez sitko, rozlej do naczyń i spasteryzuj.
Konfitura
Przygotuj 1 kg owoców oczyszczonych z pestek i 6 szklanek cukru. Cukier rozpuść w szklance wody i gotuj do zgęstnienia. Dodaj owoce i gotuj 10 minut. Następnego dnia smaż 15 minut na patelni, trzeciego dnia powtórz i przełóż do słoików.
Syrop
Potrzebujesz 1 kg owoców, 2 litrów wody, 0,75 kg cukru i 1 cytryny. Wodę z cytryną zagotuj z cukrem, dodaj rozdrobnione owoce i gotuj 7 minut. Ostudzony syrop przecedź przez sitko, a sok z owoców przeciśnij do suchych słoików.
Kto nie powinien jeść dzikiej róży?
Dzika róża jest składnikiem diety, a nie lekiem. Przed wprowadzeniem większych ilości przetworów skonsultuj się z lekarzem, jeśli dotyczy Cię któraś z poniższych sytuacji:
Z owoców usuwa się pestki z włoskami, które mogą drażnić przewód pokarmowy. Przy przewlekłych chorobach układu krążenia skonsultuj się z lekarzem przed włączeniem wysokich dawek ziół i witaminy C do diety.
Najczęstsze pytania
Kiedy zbierać owoce dzikiej róży?
Najlepiej po pierwszych przymrozkach, kiedy owoce są miękkie i puszczają sok. Kwitnie od maja do czerwca.
Czy dzika róża zawiera dużo witaminy C?
Tak, owoce należą do najbogatszych roślinnych źródeł tej witaminy. Jej ilość spada podczas gotowania i długiego przechowywania.
Czy dziką różę można stosować w ciąży?
Owoce są źródłem kwasu foliowego, ale z powodu niewystarczających badań warto omówić ich spożywanie z lekarzem prowadzącym.
Czy dzika róża jest odpowiednia dla dzieci?
Przetwory z dzikiej róży bywają podawane dzieciom, ale u najmłodszych każdą nową herbatkę lub syrop warto skonsultować z pediatrą.
Kto nie powinien jeść przetworów z dzikiej róży?
Przede wszystkim osoby po udarze, zawale oraz ze zwiększoną krzepliwością krwi powinny najpierw skonsultować się z lekarzem.