Boże Narodzenie obchodzi się w każdym kraju trochę inaczej: w innym dniu, z innymi potrawami i z innym gościem przy choince. W tekście znajdziesz historię święta, zwyczaje z Polski i siedmiu krajów Europy oraz trzy przepisy na wypieki i herbatę.
Pierwsze udokumentowane obchody Bożego Narodzenia 25 grudnia odbyły się w Rzymie w 336 roku. W Polsce wigilijny stół ma 12 potraw i wolne miejsce dla gościa, w Czechach prezenty przynosi Ježíšek, a w Hiszpanii ciasto Roscón de Reyes je się dopiero 6 stycznia.
- Skąd pochodzi data 25 grudnia
- Zwyczaje w Czechach, na Słowacji, w Niemczech, Austrii, na Węgrzech, we Włoszech i w Hiszpanii
- Kto przynosi prezenty w regionach Polski
- Ciasteczka Hildegardy, pierniczki i herbata z przyprawami
Skąd pochodzi data Bożego Narodzenia i jak święto wyglądało dawniej?
Boże Narodzenie jest drugim najważniejszym świętem roku liturgicznego, zaraz po Wielkanocy. Data 25 grudnia ustaliła się dopiero w III i IV wieku. Najstarsza wzmianka o obchodach w Rzymie pochodzi z kalendarza z 354 roku i dotyczy roku 336. Wcześniej narodziny Jezusa wiązano też z 6 stycznia, czyli ze świętem Trzech Króli.
Dokładnego dnia ani roku narodzin Jezusa nie znamy. Według większości historyków Herod Wielki zmarł w 4 roku p.n.e., więc narodziny musiały nastąpić wcześniej. Gwiazdę betlejemską niektórzy badacze wiążą z kometą Halleya widoczną w 12 roku p.n.e., inni z kometą opisaną przez chińskich kronikarzy w 5 roku p.n.e.
.jpg)
W Polsce święto nazywano dawniej Godami, Godniami lub Godnymi Świętami. Nazwy wiążą się ze starosłowiańskim słowem „god”, czyli rok, oraz z zimowym przesileniem, gdy kończy się stary rok i zaczyna nowy. Dawniej głównym dniem był 25 grudnia, z porannym nabożeństwem i wspólnym posiłkiem, a 26 grudnia poświęcano św. Szczepanowi. Dziś świętowanie zaczyna kolacja wigilijna z 12 potrawami, opłatkiem, kolędami i dodatkowym miejscem przy stole dla niespodziewanego gościa.
Jak świętuje się Boże Narodzenie w Polsce i w Europie?
Tradycje różnią się nawet w Polsce. W Wielkopolsce na wigilijnym stole pojawiają się makiełki i ziemniaki w mundurkach, na Górnym Śląsku gołąbki i moczka (pierniczkowy sos), a na Podlasiu kutia. Zwyczaje z kilku krajów zebraliśmy w tabeli.
| Kraj | Zwyczaje i potrawy |
|---|---|
| Czechy | Światła dekoracji w miastach, poncz, grzane wino i pieczone kasztany. Na stole chleb drożdżowy vánočka, rogaliki waniliowe i smażony karp z sałatką ziemniaczaną. |
| Słowacja | Prezenty przynosi Dzieciątko Jezus (Ježiško), a do wieczora wigilijnego obowiązuje ścisły post. Wspólny z Czechami zwyczaj to przekrajanie jabłka: gwiazda z pięciu pestek ma wróżyć zdrowie w nowym roku, a krzyż z czterech według zabobonu kłopoty. |
| Niemcy | Przygotowania zaczynają się w pierwszą niedzielę Adwentu: wianek z czterema świecami, gwiazdki w oknach i kalendarz adwentowy z 24 okienkami. Na stole sałatka ziemniaczana, pieczona kiełbasa i strucla (Weihnachtsstolle). |
| Austria | Jarmarki bożonarodzeniowe sięgające średniowiecza i parady Perchten, czyli dobrych i złych stworów w alpejskich wioskach. Na stole gęś nadziewana z czerwoną kapustą. |
| Węgry | Pieczony karp i zupa rybna z rodzynkami i wiśniami. W Wigilię nie je się drobiu, bo kura grzebiąca w ziemi ma symbolizować stagnację, a je się wieprzowinę, bo świnia idzie do przodu. |
| Włochy | Wigilia, zwłaszcza na północy, jest mniej ważna niż w Polsce. Główny posiłek to rodzinny obiad 25 grudnia, a 26 grudnia (Santo Stefano) poświęca się na odwiedziny. |
| Hiszpania | Głównym posiłkiem jest kolacja wigilijna z szynką Serrano, owocami morza i migdałowym turrónem. 6 stycznia je się Roscón de Reyes z fasolką i figurką. Kto znajdzie figurkę, kładzie koronę na głowę, a kto fasolkę, płaci za ciasto w przyszłym roku. |
Kto przynosi prezenty pod choinkę?
Zwyczaj obdarowywania nawiązuje do darów, które Trzej Królowie złożyli w Betlejem. Dlaczego prezenty leżą pod choinką, nie jest już tak oczywiste. W większości polskich domów przynosi je Święty Mikołaj. Na Pomorzu Zachodnim, Kaszubach i w Wielkopolsce robi to Gwiazdor w futrzanej czapie i długim kożuchu, na Śląsku Dzieciątko, na południu kraju Gwiazdka lub Aniołek, a na wschodzie Dziadek Mróz.
Jeśli szukasz prezentu dla kogoś, kto ceni naturalne wsparcie, możesz wybrać gotowy zestaw:
Jakie świąteczne przepisy warto wypróbować?
W niemal każdym kraju święta mają swoje wypieki i napoje. Trzy przepisy poniżej łączy to, że wszystkie pachną korzennymi przyprawami.
Korzenne ciasteczka św. Hildegardy
Święta Hildegarda z Bingen, niemiecka mniszka i uzdrowicielka, zapisała przepis na korzenne ciasteczka. W tradycji nazywa się je „ciasteczkami radości”.
- 500 g mąki orkiszowej
- 200 g cukru
- 180 g miękkiego masła
- 4 żółtka
- 2 łyżki miodu
- 15 g gałki muszkatołowej
- 15 g cynamonu cejlońskiego
- 4 g mielonych goździków
.jpg)
- Wymieszaj wszystkie składniki i zagnieć ciasto.
- Uformuj wałek, zawiń go w folię i odłóż do lodówki na godzinę.
- Pokrój na cienkie plasterki i piecz 12 do 15 minut w 180 °C.
Gałka muszkatołowa w dużych ilościach może szkodzić, dlatego nie zwiększaj jej ilości względem przepisu. Osoby w ciąży i rodzice dzieci powinni zapytać lekarza, ile takich ciastek można jeść.
Pierniczki pełnoziarniste
Lżejsza wersja z mąki pełnoziarnistej i ksylitolu.
- 250 g mąki pełnoziarnistej typ 1850
- 100 g mąki pszennej typ 500
- 80 g masła
- 2 jajka
- 2 łyżki mleka 1,5%
- 100 g ksylitolu
- 1 łyżeczka proszku do pieczenia
- 100 g miodu
- 1 łyżeczka cynamonu
- 0,5 łyżeczki kardamonu
- Obie mąki wymieszaj z ksylitolem, proszkiem do pieczenia i przyprawami.
- Dodaj jajka, miód, roztopione masło i mleko, wyrabiaj kilka minut.
- Podziel masę, rozwałkuj na grubość 0,5 cm i wycinaj pierniczki.
- Piecz 10 minut w 180 °C.
Ksylitol jest trujący dla psów. Pierniczki z ksylitolem trzymaj poza zasięgiem zwierząt.
Herbata rozgrzewająca z przyprawami
Podstawą jest rooibos, który nie zawiera kofeiny, więc nadaje się na wieczór. Imbir i goździki dodają mu korzennego aromatu.
- 1,5 do 2 łyżeczki suszu rooibos
- 2 goździki
- 2 duże plastry imbiru
- 1 łyżeczka suszonych malin
Składniki wsyp do koszyczka na fusy w kubku i zalej wodą o temperaturze około 95 °C. Parz 3 do 5 minut. Jeśli smak jest zbyt ziemisty, dodaj odrobinę konfitury malinowej.
.jpg)
Po obfitym stole część osób sięga po zioła na trawienie. Do wyboru są dwa zestawy:
Najczęstsze pytania
Kiedy po raz pierwszy obchodzono Boże Narodzenie 25 grudnia?
Najstarsza wzmianka pochodzi z rzymskiego kalendarza z 354 roku i mówi o obchodach w roku 336. Wcześniej narodziny Jezusa wiązano też z 6 stycznia.
Ile potraw jest na wigilijnym stole w Polsce?
Tradycyjnie 12. Domownicy dzielą się opłatkiem, śpiewają kolędy i zostawiają dodatkowe miejsce dla niespodziewanego gościa.
Kto przynosi prezenty w Czechach i na Słowacji?
Dzieciątko Jezus, po czesku Ježíšek, po słowacku Ježiško. Dzieci znajdują prezenty pod choinką.
Kiedy w Hiszpanii je się Roscón de Reyes?
6 stycznia, w dzień Trzech Króli. W cieście ukryta jest fasolka i figurka.
Czy w ciasteczkach Hildegardy jest dużo gałki muszkatołowej?
Tak, przepis zawiera 15 g na 500 g mąki. W dużych ilościach gałka może szkodzić, więc nie dodawaj więcej niż w przepisie, a w ciąży lub przy przyjmowaniu leków zapytaj lekarza.
- Encyclopædia Britannica. Christmas, historia daty 25 grudnia i pierwsze obchody w Rzymie w 336 roku. britannica.com
- Encyclopædia Britannica. Church year: Christmas, kalendarz z 354 roku jako najstarsza wzmianka o święcie. britannica.com