Najciekawsze tradycje świąteczne w Europie!

Zapalone świece, drewniane choinki i gwiazdki w śnieżnym oknie

Najciekawsze tradycje świąteczne w Europie

Boże Narodzenie obchodzi się w każdym kraju trochę inaczej: w innym dniu, z innymi potrawami i z innym gościem przy choince. W tekście znajdziesz historię święta, zwyczaje z Polski i siedmiu krajów Europy oraz trzy przepisy na wypieki i herbatę.

W skrócie

Pierwsze udokumentowane obchody Bożego Narodzenia 25 grudnia odbyły się w Rzymie w 336 roku. W Polsce wigilijny stół ma 12 potraw i wolne miejsce dla gościa, w Czechach prezenty przynosi Ježíšek, a w Hiszpanii ciasto Roscón de Reyes je się dopiero 6 stycznia.

  • Skąd pochodzi data 25 grudnia
  • Zwyczaje w Czechach, na Słowacji, w Niemczech, Austrii, na Węgrzech, we Włoszech i w Hiszpanii
  • Kto przynosi prezenty w regionach Polski
  • Ciasteczka Hildegardy, pierniczki i herbata z przyprawami

Skąd pochodzi data Bożego Narodzenia i jak święto wyglądało dawniej?

Boże Narodzenie jest drugim najważniejszym świętem roku liturgicznego, zaraz po Wielkanocy. Data 25 grudnia ustaliła się dopiero w III i IV wieku. Najstarsza wzmianka o obchodach w Rzymie pochodzi z kalendarza z 354 roku i dotyczy roku 336. Wcześniej narodziny Jezusa wiązano też z 6 stycznia, czyli ze świętem Trzech Króli.

Dokładnego dnia ani roku narodzin Jezusa nie znamy. Według większości historyków Herod Wielki zmarł w 4 roku p.n.e., więc narodziny musiały nastąpić wcześniej. Gwiazdę betlejemską niektórzy badacze wiążą z kometą Halleya widoczną w 12 roku p.n.e., inni z kometą opisaną przez chińskich kronikarzy w 5 roku p.n.e.

Ilustracja szopki: Maria, Józef, owce i gwiazda betlejemska nad stajenką

W Polsce święto nazywano dawniej Godami, Godniami lub Godnymi Świętami. Nazwy wiążą się ze starosłowiańskim słowem „god”, czyli rok, oraz z zimowym przesileniem, gdy kończy się stary rok i zaczyna nowy. Dawniej głównym dniem był 25 grudnia, z porannym nabożeństwem i wspólnym posiłkiem, a 26 grudnia poświęcano św. Szczepanowi. Dziś świętowanie zaczyna kolacja wigilijna z 12 potrawami, opłatkiem, kolędami i dodatkowym miejscem przy stole dla niespodziewanego gościa.

Jak świętuje się Boże Narodzenie w Polsce i w Europie?

Tradycje różnią się nawet w Polsce. W Wielkopolsce na wigilijnym stole pojawiają się makiełki i ziemniaki w mundurkach, na Górnym Śląsku gołąbki i moczka (pierniczkowy sos), a na Podlasiu kutia. Zwyczaje z kilku krajów zebraliśmy w tabeli.

Zwyczaje świąteczne w wybranych krajach Europy
Kraj Zwyczaje i potrawy
Czechy Światła dekoracji w miastach, poncz, grzane wino i pieczone kasztany. Na stole chleb drożdżowy vánočka, rogaliki waniliowe i smażony karp z sałatką ziemniaczaną.
Słowacja Prezenty przynosi Dzieciątko Jezus (Ježiško), a do wieczora wigilijnego obowiązuje ścisły post. Wspólny z Czechami zwyczaj to przekrajanie jabłka: gwiazda z pięciu pestek ma wróżyć zdrowie w nowym roku, a krzyż z czterech według zabobonu kłopoty.
Niemcy Przygotowania zaczynają się w pierwszą niedzielę Adwentu: wianek z czterema świecami, gwiazdki w oknach i kalendarz adwentowy z 24 okienkami. Na stole sałatka ziemniaczana, pieczona kiełbasa i strucla (Weihnachtsstolle).
Austria Jarmarki bożonarodzeniowe sięgające średniowiecza i parady Perchten, czyli dobrych i złych stworów w alpejskich wioskach. Na stole gęś nadziewana z czerwoną kapustą.
Węgry Pieczony karp i zupa rybna z rodzynkami i wiśniami. W Wigilię nie je się drobiu, bo kura grzebiąca w ziemi ma symbolizować stagnację, a je się wieprzowinę, bo świnia idzie do przodu.
Włochy Wigilia, zwłaszcza na północy, jest mniej ważna niż w Polsce. Główny posiłek to rodzinny obiad 25 grudnia, a 26 grudnia (Santo Stefano) poświęca się na odwiedziny.
Hiszpania Głównym posiłkiem jest kolacja wigilijna z szynką Serrano, owocami morza i migdałowym turrónem. 6 stycznia je się Roscón de Reyes z fasolką i figurką. Kto znajdzie figurkę, kładzie koronę na głowę, a kto fasolkę, płaci za ciasto w przyszłym roku.

Kto przynosi prezenty pod choinkę?

Zwyczaj obdarowywania nawiązuje do darów, które Trzej Królowie złożyli w Betlejem. Dlaczego prezenty leżą pod choinką, nie jest już tak oczywiste. W większości polskich domów przynosi je Święty Mikołaj. Na Pomorzu Zachodnim, Kaszubach i w Wielkopolsce robi to Gwiazdor w futrzanej czapie i długim kożuchu, na Śląsku Dzieciątko, na południu kraju Gwiazdka lub Aniołek, a na wschodzie Dziadek Mróz.

Jeśli szukasz prezentu dla kogoś, kto ceni naturalne wsparcie, możesz wybrać gotowy zestaw:

.
.
.

Jakie świąteczne przepisy warto wypróbować?

W niemal każdym kraju święta mają swoje wypieki i napoje. Trzy przepisy poniżej łączy to, że wszystkie pachną korzennymi przyprawami.

Korzenne ciasteczka św. Hildegardy

Święta Hildegarda z Bingen, niemiecka mniszka i uzdrowicielka, zapisała przepis na korzenne ciasteczka. W tradycji nazywa się je „ciasteczkami radości”.

  • 500 g mąki orkiszowej
  • 200 g cukru
  • 180 g miękkiego masła
  • 4 żółtka
  • 2 łyżki miodu
  • 15 g gałki muszkatołowej
  • 15 g cynamonu cejlońskiego
  • 4 g mielonych goździków
Piernikowe ludziki w czerwonych czapkach, cynamon i laski cukrowe
  1. Wymieszaj wszystkie składniki i zagnieć ciasto.
  2. Uformuj wałek, zawiń go w folię i odłóż do lodówki na godzinę.
  3. Pokrój na cienkie plasterki i piecz 12 do 15 minut w 180 °C.

Gałka muszkatołowa w dużych ilościach może szkodzić, dlatego nie zwiększaj jej ilości względem przepisu. Osoby w ciąży i rodzice dzieci powinni zapytać lekarza, ile takich ciastek można jeść.

Pierniczki pełnoziarniste

Lżejsza wersja z mąki pełnoziarnistej i ksylitolu.

  • 250 g mąki pełnoziarnistej typ 1850
  • 100 g mąki pszennej typ 500
  • 80 g masła
  • 2 jajka
  • 2 łyżki mleka 1,5%
  • 100 g ksylitolu
  • 1 łyżeczka proszku do pieczenia
  • 100 g miodu
  • 1 łyżeczka cynamonu
  • 0,5 łyżeczki kardamonu
  1. Obie mąki wymieszaj z ksylitolem, proszkiem do pieczenia i przyprawami.
  2. Dodaj jajka, miód, roztopione masło i mleko, wyrabiaj kilka minut.
  3. Podziel masę, rozwałkuj na grubość 0,5 cm i wycinaj pierniczki.
  4. Piecz 10 minut w 180 °C.
💡
Ksylitol i zwierzęta

Ksylitol jest trujący dla psów. Pierniczki z ksylitolem trzymaj poza zasięgiem zwierząt.

Herbata rozgrzewająca z przyprawami

Podstawą jest rooibos, który nie zawiera kofeiny, więc nadaje się na wieczór. Imbir i goździki dodają mu korzennego aromatu.

  • 1,5 do 2 łyżeczki suszu rooibos
  • 2 goździki
  • 2 duże plastry imbiru
  • 1 łyżeczka suszonych malin

Składniki wsyp do koszyczka na fusy w kubku i zalej wodą o temperaturze około 95 °C. Parz 3 do 5 minut. Jeśli smak jest zbyt ziemisty, dodaj odrobinę konfitury malinowej.

Dwie szklanki z czerwonym napojem, cynamonem i pomarańczą przy kominku

Po obfitym stole część osób sięga po zioła na trawienie. Do wyboru są dwa zestawy:

.
.

Najczęstsze pytania

Kiedy po raz pierwszy obchodzono Boże Narodzenie 25 grudnia?

Najstarsza wzmianka pochodzi z rzymskiego kalendarza z 354 roku i mówi o obchodach w roku 336. Wcześniej narodziny Jezusa wiązano też z 6 stycznia.

Ile potraw jest na wigilijnym stole w Polsce?

Tradycyjnie 12. Domownicy dzielą się opłatkiem, śpiewają kolędy i zostawiają dodatkowe miejsce dla niespodziewanego gościa.

Kto przynosi prezenty w Czechach i na Słowacji?

Dzieciątko Jezus, po czesku Ježíšek, po słowacku Ježiško. Dzieci znajdują prezenty pod choinką.

Kiedy w Hiszpanii je się Roscón de Reyes?

6 stycznia, w dzień Trzech Króli. W cieście ukryta jest fasolka i figurka.

Czy w ciasteczkach Hildegardy jest dużo gałki muszkatołowej?

Tak, przepis zawiera 15 g na 500 g mąki. W dużych ilościach gałka może szkodzić, więc nie dodawaj więcej niż w przepisie, a w ciąży lub przy przyjmowaniu leków zapytaj lekarza.

Źródła
  • Encyclopædia Britannica. Christmas, historia daty 25 grudnia i pierwsze obchody w Rzymie w 336 roku. britannica.com
  • Encyclopædia Britannica. Church year: Christmas, kalendarz z 354 roku jako najstarsza wzmianka o święcie. britannica.com

Zestawy i prezenty Herbavis

Zestawy ziołowe, które można dać w prezencie.

Zobacz zestawy