Infekcje dróg moczowych – jak leczyć je naturalnymi sposobami i co zrobić, by im zapobiec?

Nasturcja większa: roślina wspierająca drogi moczowe

Infekcje dróg moczowych: objawy, zapobieganie i zioła

W skrócie

Infekcję dróg moczowych najczęściej wywołuje bakteria Escherichia coli. Częściej chorują kobiety, bo mają krótszą cewkę moczową. Przy gorączce, bólu w okolicy lędźwi, krwi w moczu lub w ciąży potrzebna jest konsultacja lekarska. Zioła moczopędne tradycyjnie wspierają komfort układu moczowego, ale nie zastępują antybiotyku. Dla żurawiny istnieje przegląd Cochrane, który wskazuje na mniej nawrotów u kobiet z nawracającymi infekcjami.

  • Jak powstają infekcje i kogo dotyczą
  • Kiedy trzeba iść do lekarza
  • Jak zmniejszyć ryzyko nawrotu
  • Co wiadomo o ziołach i żurawinie

Czym są infekcje dróg moczowych?

Zakażenie układu moczowego to ogólne określenie stanu chorobowego wywołanego przez drobnoustroje, które powodują zapalenie błony śluzowej dróg moczowych, a czasem także nerek. Najczęstszą przyczyną jest bakteria Escherichia coli, którą stwierdza się nawet w 90% zachorowań. Coraz częściej zakażenia wywołują też Chlamydia trachomatis, Ureaplasma urealyticum, Neisseria gonorrhoeae czy Mycoplasma spp. U części osób stan zapalny ma podłoże wirusowe i odpowiadają za niego adenowirusy oraz wirus Herpes simplex.

U wielu osób stan zapalny nie daje prawie żadnych objawów. Dotyczy to głównie mężczyzn. U kobiet bezobjawowy bakteriomocz rozpoznaje się w około 5% przypadków. O infekcji czasem dowiadujemy się więc dopiero z ogólnego badania moczu.

Kto jest najbardziej narażony na infekcje dróg moczowych?

Ze względu na budowę anatomiczną (krótsza cewka moczowa i niewielka odległość od odbytu) kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni. Szacuje się, że co druga kobieta przynajmniej raz w życiu miała zapalenie pęcherza. Zakażenia pojawiają się najczęściej w kilku okresach:

  • we wczesnym dzieciństwie;
  • w ciąży: szacuje się, że dotyczą około 10% ciężarnych, m.in. dlatego, że powiększająca się macica uciska moczowody;
  • w połogu;
  • po menopauzie, gdy spada poziom estrogenów, które utrzymują kwaśne pH pochwy. Szacuje się, że po 50. roku życia z zapaleniem pęcherza zmaga się nawet co piąta kobieta.
Nasturcja większa, roślina stosowana tradycyjnie przy dolegliwościach dróg moczowych

U mężczyzn stany zapalne dróg moczowych rozpoznaje się zwykle w starszym wieku. Wiąże się to m.in. z zaburzeniami odpływu moczu, które często towarzyszą powiększonej prostacie. Ryzyko zwiększają też:

  • wady anatomiczne lub czynnościowe, przez które mocz zalega zbyt długo w drogach moczowych;
  • nawracające infekcje;
  • przebyty zabieg cewnikowania;
  • zaburzenia oddawania moczu;
  • zaparcia;
  • choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, dna moczanowa i kamica nerkowa;
  • obniżona odporność.

Kiedy przy infekcji dróg moczowych trzeba iść do lekarza?

Im dłużej bakterie przebywają w pęcherzu, tym większe jest ryzyko, że zakażenie rozprzestrzeni się dalej, na przykład do nerek. Nieleczone zakażenie bakteryjne jest więc ryzykiem, a leczenie powinien zaplanować lekarz. Badanie ogólne moczu, a czasem posiew, pozwala ustalić bakterię i dobrać odpowiedni lek.

Antybiotyki i fitoterapia: co wybrać?

Leczenie zakażeń dróg moczowych opiera się na antybiotykach, które przepisuje lekarz po rozpoznaniu. Coraz więcej osób sięga po antybiotyki dostępne bez recepty lub niedokończone kuracje. Światowa Organizacja Zdrowia zwraca uwagę, że takie stosowanie sprzyja lekooporności, czyli sytuacji, w której bakterie przestają reagować na lek wtedy, gdy jest on naprawdę potrzebny.

Fitoterapia może uzupełniać leczenie i profilaktykę. Zioła moczopędne tradycyjnie stosuje się, aby zwiększyć ilość wydalanego moczu, i mogą je wspierać osoby, które często zmagają się z dolegliwościami dróg moczowych. Nie zastępują jednak antybiotyku tam, gdzie lekarz go zaleca, a przy gorączce, bólu lędźwi lub krwi w moczu nie wolno zwlekać z wizytą.

Jakie zioła wspierają drogi moczowe?

W tradycji ziołowej stosuje się surowce o działaniu moczopędnym. Europejska Agencja Leków opisuje na przykład nawłoć jako tradycyjny środek zwiększający ilość moczu przy drobnych dolegliwościach dróg moczowych, stosowany przez 2 do 4 tygodni. Do ziół często wymienianych w tym kontekście należą:

  • ziele nawłoci, tradycyjnie stosowane jako środek moczopędny i zapobiegawczy przy kamicy;
  • ziele skrzypu polnego, również moczopędne. Zawiera flawonoidy i pochodne kwasu kawowego;
  • ziele mniszka lekarskiego, które od dawna stosuje się przy dolegliwościach dróg moczowych i kamicy z powodu działania moczopędnego, a korzeń mniszka tradycyjnie przy zaburzeniach trawienia;
  • liść mącznicy lekarskiej, którego EMA opisuje jako tradycyjny środek przy łagodnych, nawracających objawach infekcji dolnych dróg moczowych u dorosłych kobiet, nie dłużej niż przez tydzień i po wykluczeniu poważnych przyczyn przez lekarza;
  • ziele połonicznika, tradycyjnie opisywane jako zioło o działaniu rozkurczowym na mięśnie gładkie dróg moczowych.

Dla większości z tych roślin dowody opierają się na tradycyjnym stosowaniu, a nie na dużych badaniach klinicznych. Przy ziołach moczopędnych pij dużo płynów, a nawłoci i mącznicy nie stosuj w ciąży ani podczas karmienia piersią.

Jeśli wolisz gotowe produkty, zobacz te propozycje:

.
.
.
.

Jakie produkty Herbavis wspierają drogi moczowe?

Poza ziołami krajowymi w ofercie mamy rośliny z innych regionów świata. Wiele z nich ma długą tradycję stosowania.

Herbatka z achiote. Liście achiote (Bixa orellana, w innych krajach nazywane też annatto, urucu lub arnota) pochodzą z Amazonii. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Południowej wykorzystywali tę roślinę przez wieki, m.in. do barwienia i produkcji strzał. W tradycji ludowej liście parzy się jako żółty napar o łagodnym, lekko słodkim smaku i stosuje przy dolegliwościach dróg moczowych, gorączce i stanach zapalnych przewodu pokarmowego. Są to dane z tradycji, a nie z badań klinicznych.

Nasturcja większa. Roślina zawiera substancje, które w badaniach laboratoryjnych hamowały wzrost bakterii, w tym Streptococcus i Staphylococcus. Wyniki in vitro nie przekładają się automatycznie na działanie u człowieka, a w tradycji nasturcję stosuje się przy dolegliwościach nerek i pęcherza. Więcej o niej piszemy w artykule Nasturcja większa: właściwości, uprawa i zastosowanie.

Achiote (Bixa orellana), roślina z Amazonii

Jak zapobiegać nawracającym infekcjom dróg moczowych?

Lepiej zapobiegać niż leczyć, zwłaszcza przy nawracających stanach zapalnych. Aby zmniejszyć ryzyko nawrotu:

  • oddawaj mocz od razu, gdy czujesz parcie, i przed snem;
  • pij co najmniej 2 litry płynów dziennie, o ile lekarz nie zalecił ograniczenia płynów;
  • unikaj dezodorantów intymnych i bielizny z syntetycznych materiałów;
  • dbaj o regularne wypróżnianie, bo zaparcia zwiększają ryzyko;
  • nie odkładaj wizyty u lekarza, gdy infekcja wraca częściej niż kilka razy w roku, bo przyczyną mogą być wady anatomiczne lub choroby współistniejące.

Jakie choroby dotyczą układu moczowego?

Choroby układu moczowego to szeroka i zróżnicowana grupa schorzeń. Niektóre dotyczą wyłącznie dróg moczowych, inne nerek. Każde z nich ma nieco inny przebieg i inne objawy.

Zapalenie pęcherza moczowego

Choroba dotyczy głównie kobiet i najczęściej jest rozpoznawana latem. Charakteryzuje się utrudnionym oddawaniem moczu i bolesnym, ostrym parciem na pęcherz. Towarzyszą jej bóle w dolnej części pleców (okolica lędźwiowa), brzucha, spojenia łonowego i cewki moczowej. Częste są także gorączka i krwiomocz, czyli mocz z widoczną krwią, a także mocz ciemny, mętny i o nieprzyjemnym zapachu.

Śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego

Standardowym badaniem przy dyskomforcie ze strony układu moczowego jest badanie ogólne moczu. W zwykłym zapaleniu pęcherza w próbce zwykle widać bakterie, a w śródmiąższowym zapaleniu nie zawsze. Choroba wiąże się z uszkodzeniem powierzchni nabłonka pęcherza i może dawać okresowe, nawracające dolegliwości przez kilka lat, w tym częstomocz i dyskomfort w podbrzuszu. Kobiety stanowią około 90% pacjentów z tym rozpoznaniem, a większość pozostałych to mężczyźni z przewlekłym zapaleniem gruczołu krokowego.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek

Schorzenie może mieć postać ostrą lub przewlekłą. W ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek najczęściej mamy do czynienia z bakteryjnym zakażeniem górnej części układu moczowego. U chorych występuje wysoka gorączka, której mogą towarzyszyć dreszcze, utrudnione oddawanie moczu i ból w okolicy lędźwiowej. Ból pojawia się samoistnie i może nasilać się przy dotyku. Częste są też nudności, wymioty, ból brzucha i głowy. To stan, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Kamica nerkowa

Przy kamicy w drogach moczowych odkładają się złogi (kamienie nerkowe), które mogą przemieszczać się przez moczowód do pęcherza. Taki stan może wywołać kolkę nerkową z silnym bólem w okolicy lędźwi i brzucha. Kamicę stwierdza się u około 5% populacji i dwa razy częściej u mężczyzn, zwłaszcza tych, którzy piją za mało płynów i jedzą dużo białka. Kamica sprzyja też rozwojowi innych zakażeń dróg moczowych.

Czy żurawina zmniejsza ryzyko nawrotu infekcji?

Żurawina zawiera proantocyjanidyny (PAC), które mogą utrudniać bakteriom E. coli przyleganie do nabłonka dróg moczowych. Przegląd Cochrane z 2023 roku objął 50 badań z udziałem 8857 osób. Wynika z niego, że sok, tabletki lub kapsułki z żurawiny zmniejszały ryzyko objawowej infekcji u kobiet z nawracającymi zakażeniami, u dzieci i u osób po zabiegach w obrębie pęcherza.

Dowody nie potwierdzają jednak skuteczności u osób starszych w domach opieki, u osób z zaburzonym opróżnianiem pęcherza ani u kobiet w ciąży. Autorzy nie znaleźli też dość danych, by porównać żurawinę z antybiotykami. Żurawina służy więc do zmniejszania ryzyka nawrotów, a nie do leczenia trwającej infekcji.

Jeśli szukasz wsparcia na jesień, zobacz też:

.
.
.

Najczęstsze pytania

Czy infekcję dróg moczowych można leczyć samymi ziołami?

Lekka infekcja może minąć sama, ale przy gorączce, bólu w lędźwiach, krwi w moczu, w ciąży lub u dziecka potrzebna jest konsultacja lekarska. Zioła mogą wspierać komfort, lecz nie zastępują antybiotyku zaleconego przez lekarza.

Dlaczego kobiety chorują częściej niż mężczyźni?

Mają krótszą cewkę moczową, która leży blisko odbytu, więc bakterie łatwiej trafiają do pęcherza.

Ile płynów pić przy infekcji dróg moczowych?

Zwykle zaleca się co najmniej 2 litry dziennie, chyba że lekarz ograniczył płyny z powodu choroby serca lub nerek.

Czy sok z żurawiny leczy zapalenie pęcherza?

Nie. Przegląd Cochrane wskazuje, że żurawina może zmniejszać ryzyko nawrotu u kobiet z nawracającymi infekcjami, ale nie leczy trwającego zakażenia.

Czy w ciąży można stosować zioła na drogi moczowe?

Zakażenie w ciąży wymaga kontaktu z lekarzem, a dla nawłoci i mącznicy nie zaleca się stosowania w ciąży ani w czasie karmienia piersią.

Jakie są pierwsze objawy zapalenia pęcherza?

Parcie na mocz, pieczenie przy oddawaniu moczu, ból podbrzusza, a czasem mętny lub ciemny mocz i krew w moczu.

Czy kamica nerkowa może prowadzić do infekcji?

Tak. Złogi w drogach moczowych utrudniają odpływ moczu i sprzyjają zakażeniom, dlatego kamicę trzeba diagnozować i leczyć u lekarza.

Czy mężczyźni mogą mieć infekcję dróg moczowych?

Tak, choć zdarza się to rzadziej i zwykle w starszym wieku, na przykład przy powiększonej prostacie. U mężczyzn infekcja częściej wymaga diagnostyki u lekarza.

Do czego służy badanie ogólne moczu i posiew?

Badanie ogólne wskazuje, czy w moczu są bakterie i krwinki. Posiew pozwala ustalić, jaka bakteria wywołała zakażenie i na jaki lek jest wrażliwa.

Czy picie dużej ilości wody pomaga przy infekcji dróg moczowych?

Płyny zwiększają ilość wydalanego moczu i pomagają przepłukiwać drogi moczowe, ale nie zastępują leczenia przyczynowego, jeśli lekarz je zaleca.

Źródła
  • Williams G. i wsp. Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2023;11:CD001321. Cochrane
  • European Medicines Agency. Uvae ursi folium: monografia HMPC, wskazanie, czas stosowania i ograniczenia. EMA
  • European Medicines Agency. Solidago virgaurea L., herba: monografia wspólnotowa, wskazanie, dawkowanie i przeciwwskazania. EMA

Zioła na drogi moczowe

Herbaty, ekstrakty i kapsułki w jednej kategorii.

Zobacz kategorię